آیا می دانید هنگام خرید الکتروموتورها، چه درجه حفاظتی برای محیط کاری شما مناسب است؟ درجه حفاظت موتور (Ingress Protection)را IP مشخص می‌کند که محفظه تجهیز تا چه اندازه از ورود اجسام جامد، گردوغبار و آب جلوگیری می‌کند. انتخاب استاندار مناسب در کاهش احتمال آسیب به تجهیزات بسیار موثر است. در این راهنما، معنی کدهای IP، تفاوت درجه های حفاظت رایج و نکات مهم برای انتخاب الکتروموتور مناسب با انواع شرایط محیطی بررسی می شود؛ تا پایان این مطب همراه ما باشید.
درجه حفاظت الکتروموتور چیست؟
در استاندار بین المللی IP به صورت IEC 60529 تعریف شده است و میزان حفاظت محفظه تجهیزات الکتریکی را در برابر ورود اجسام جامد و آب مشخص می کند. کد درجه حفاظت به شکل دو رقم پس از حروف IP (مثال: IP68 ) نوشته میشود.
در الکتروموتورها، درجه حفاظت برای محفظه موتور الکتریکی یا بخش الکتریکی تجهیز اهمیت دارد.
معنی اعداد در درجه حفاظت IP
همانطور که گفته شد کد IP از دو رقم تشکیل می شود که رقم اول میزان حفاظت در برابر ورود اجسام جامد و گردوغبار و رقم دوم میزان حفاظت در برابر ورود آب را نمایش می دهد.
معنی رقم اول IP؛ حفاظت در برابر اجسام جامد و گردوغبار
| رقم اول | سطح حفاظت | توضیح |
| 0 | بدون حفاظت | حفاظت مشخصی در برابر ورود اجسام جامد تعریف نشده است. |
| 1 | اجسام بزرگ‌تر از 50 میلی‌متر | جلوگیری از ورود اجسام جامد بزرگ با ابعاد مشخص‌شده در استاندارد |
| 2 | اجسام بزرگ‌تر از 12.5 میلی‌متر | حفاظت در برابر ورود اجسام با ابعاد مشخص‌شده، از جمله تماس با انگشت |
| 3 | اجسام بزرگ‌تر از 2.5 میلی‌متر | جلوگیری از ورود اجسام جامد با ابعاد مشخص‌شده |
| 4 | اجسام بزرگ‌تر از 1 میلی‌متر | جلوگیری از ورود اجسام جامد کوچک با ابعاد مشخص‌شده |
| 5 | گردوغباربند (Dust Protected) | ورود مقداری گردوغبار ممکن است، اما نباید به‌اندازه‌ای باشد که عملکرد یا ایمنی تجهیز را مختل کند. |
| 6 | گردوغباربسته (Dust-tight) | ورود گردوغبار در شرایط آزمون استاندارد مجاز نیست. |
IP5X به معنی جلوگیری کامل از ورود هر ذره گردوغبار نیست. در مقابل، رقم 6 نشان‌دهنده سطح بالاتری از حفاظت در برابر گردوغبار است.
معنی رقم دوم IP؛ حفاظت در برابر آب
| رقم دوم | سطح حفاظت | توضیح |
| 0 | بدون حفاظت | حفاظت مشخصی در برابر ورود آب تعریف نشده است. |
| 1 | چکیدن عمودی آب | حفاظت در برابر چکیدن عمودی آب در شرایط آزمون استاندارد |
| 2 | چکیدن آب با زاویه مشخص | حفاظت در برابر چکیدن آب در شرایط تعیین‌شده استاندارد |
| 3 | پاشش آب | حفاظت در برابر پاشش آب با شرایط و زاویه مشخص |
| 4 | پاشیدن آب از جهات مختلف | حفاظت در برابر پاشش آب از جهات مختلف در شرایط آزمون استاندارد |
| 5 | جت آب | حفاظت در برابر جت آب در شرایط آزمون استاندارد |
| 6 | جت قوی آب | حفاظت در برابر جت‌های قوی‌تر آب طبق شرایط استاندارد |
| 7 | غوطه‌وری موقت | حفاظت در برابر غوطه‌وری موقت در شرایط مشخص‌شده آزمون |
| 8 | غوطه‌وری در شرایط تعیین‌شده | حفاظت در برابر غوطه‌وری طبق شرایطی که سازنده مشخص می‌کند و مطابق الزامات استاندارد است. |
| 9 | جت آب پرفشار و دمای بالا | حفاظت در برابر جت آب پرفشار و دمای بالا در شرایط آزمون مربوطه |
درجه IP فقط در محدوده آزمون تعریف‌شده برای همان کد معتبر است.
نحوه تشخیص درجه حفاظت IP روی پلاک الکتروموتور
برای آنکه درجه حفاظت الکتروموتور را پیدا کنید در مرحله اول نیاز است پلاک مشخصات فنی موتور را بررسی کنید. در بسیاری از مدل‌ها، کد IP در کنار سایر مشخصات موتور درج شده است. در تصویر زیر، محل درج این کد روی پلاک موتور مشخص شده است.
تفاوت IP44، IP55، IP65، IP66، IP67 و IP68 چیست؟
درجه‌های حفاظت مختلف برای شرایط محیطی متفاوتی طراحی شده‌اند. جدول زیر مقایسه‌ای کاربردی از کدهای رایج را نشان می‌دهد.
| درجه حفاظت | حفاظت در برابر اجسام جامد و گردوغبار | حفاظت در برابر آب | کاربرد احتمالی |
| IP44 | اجسام بزرگ‌تر از 1 میلی‌متر | پاشش آب از جهات مختلف | برخی تجهیزات در محیط‌های کم‌گردوغبار با احتمال پاشش آب |
| IP55 | گردوغباربند | جت آب | برخی محیط‌های صنعتی با گردوغبار و پاشش آب |
| IP65 | گردوغباربسته | جت آب | محیط‌های گردوغباردار که احتمال شست‌وشو یا پاشش آب وجود دارد |
| IP66 | گردوغباربسته | جت قوی آب | محیط‌هایی با احتمال برخورد جت قوی آب |
| IP67 | گردوغباربسته | غوطه‌وری موقت | تجهیزاتی که احتمال غوطه‌وری موقت آنها وجود دارد |
| IP68 | گردوغباربسته | غوطه‌وری طبق شرایط تعیین‌شده | تجهیزات طراحی‌شده برای غوطه‌وری تحت شرایط مشخص سازنده |
این جدول به منظور راهنمای اولیه برای انتخاب الکترموتور است. انتخاب نهایی باید با توجه به محل نصب، شرایط واقعی تماس با آب، مشخصات سازنده و الزامات فنی پروژه انجام شود.
چگونه درجه حفاظت مناسب الکتروموتور را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب درجه حفاظت مناسب، ابتدا باید محل نصب الکتروموتور و نوع مواجهه آن با آب و گردوغبار مشخص شود. انتخاب IP نادرست با عدد بالاتر ممکن است هزینه بالاتری ایجاد کند و نیاز واقعی پروژه را پوشش ندهد.
۱. شرایط محیط نصب را بررسی کنید
با توجه به اینکه هر محیطی نیازمند یک درجه حفاظت مناسب خود است؛ در ابتدا حتما مشخص کنید الکتروموتور در چه فضایی ( محیط مرطوب، محیط گردوغباردار، فضای احتمال آبگرفتگی و … ) نصب میشود.
۲. نوع تماس با آب را مشخص کنید
تماس با رطوبت، پاشش آب، جت آب، شست‌وشوی پرفشار و غوطه‌وری شرایط یکسانی نیستند. اگر الکتروموتور مرتب شسته میشود یا در معرض آب پرفشار قرار دارد، صرفاً به عبارت «مقاوم در برابر آب» در مشخصات محصول اکتفا نکنید.
۳. میزان گردوغبار را در نظر بگیرید
در برخی از محیطها مانند کارگاهها، کارخانه‌های سیمان یا صنایع معدنی وجود گردوغبار میتواند روی عملکرد تجهیزات اثر منفی بگذارد. در این محیطها باید تفاوت IP5X و IP6X و سطح حفاظت موردنیاز بررسی شود.
۴. شرایط واقعی شست‌وشو را بررسی کنید
در صنایع غذایی و دارویی به دلیل اینکه نظافت زیاد انجام میشود، فشار و دمای آب، مواد شوینده، دفعات شست‌وشو و … اهمیت دارند. قابل توجه است که یک درجه IP مناسب، مقاومت شیمیایی یا سازگاری با همه روش‌های شست‌وشو را تضمین نمی‌کند.
۵. مشخصات فنی سازنده را بررسی کنید
حتما در کاتالوگ موتور، درجه حفاظت، محدودیت‌های نصب، شرایط مجاز غوطه‌وری و نگهداری آن را بررسی کنید.
۶. سایر ویژگی‌های حفاظتی را فراموش نکنید
درجه IP به‌تنهایی معیار کامل انتخاب موتور نیست. مقاومت در برابر خوردگی، جنس بدنه و آب‌بندها، سازگاری با سیال، دمای کاری، روش خنک‌کاری، شرایط الکتریکی و حفاظت‌های موردنیاز نیز باید بررسی شود.
آیا درجه حفاظت IP بالاتر همیشه بهتر است؟
خیر. درجه حفاظت بالاتر به معنی مناسب‌بودن الکتروموتور برای همه محیط ها نیست. برای مثال، IP68 برای غوطه‌وری در شرایط مشخص طراحی شده است، اما به‌تنهایی مقاومت در برابر مواد شیمیایی، خوردگی یا شست‌وشوی پرفشار را تضمین نمی‌کند. همچنین انتخاب موتور باید با توجه به طراحی، روش خنک‌کاری، شرایط نصب و توصیه سازنده انجام شود. بنابراین، هدف باید انتخاب درجه حفاظت مناسب با محیط کاری شما باشد.
تفاوت درجه حفاظت IP با کلاس عایقی موتور چیست؟
درجه حفاظت IP و کلاس عایقی موتور دو مشخصه متفاوت‌اند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
| مشخصه | درجه حفاظت IP | کلاس عایقی موتور |
| مفهوم | میزان حفاظت محفظه در برابر ورود اجسام جامد و آب | توانایی سامانه عایقی سیم‌پیچ در تحمل حرارتی طبق طبقه‌بندی مربوطه |
| نمونه | IP55، IP65، IP68 | کلاس F، کلاس H |
| کاربرد | ارزیابی حفاظت محفظه در شرایط محیطی | ارزیابی ویژگی‌های حرارتی سامانه عایقی |
| آیا جایگزین یکدیگرند؟ | خیر | خیر |
اشتباهات رایج هنگام انتخاب درجه حفاظت الکتروموتور
هنگام انتخاب موتورهای صنعتی، برخی اطلاعات نادرست میتواند باعث انتخاب نامناسب شود. در ادامه به برخی از آنها اشاره خواهیم کرد:
- تصور اینکه IP55 کاملاً گردوغباربند است: رقم 5 اول نشان‌دهنده حفاظت در برابر گردوغبار است، نه جلوگیری کامل از ورود آن.
- تصور اینکه IP65 برای غوطه‌وری مناسب است: IP65 برای مقاومت در برابر جت آب آزمایش میشود، نه غوطه‌وری.
- فرض اینکه هر الکتروموتور IP68 برای هر عمقی مناسب است: شرایط مجاز غوطه‌وری باید از مشخصات سازنده بررسی شود.
- فرض اینکه IP بالاتر همیشه بهتر است: شرایط نصب و طراحی تجهیز نیز اهمیت دارند.
- نادیده‌گرفتن جنس قطعات و نوع سیال: IP به‌تنهایی مقاومت در برابر خوردگی، اسیدها، مواد شوینده یا سایر مواد شیمیایی را مشخص نمی‌کند.
- اشتباه‌گرفتن IP با کلاس عایقی: این دو استاندارد به ویژگی‌های متفاوتی از موتور مربوط‌اند.
جمع بندی
درجه حفاظت یکی از معیارهای مهم در انتخاب موتور و تجهیزات الکتریکی است. IP سطح مشخصی از حفاظت در برابر گردوغبار و آب را نشان می‌دهند؛ اما انتخاب درست به شرایط نصب، نوع سیال و مشخصات فنی محصول بستگی دارد.
شرکت اندیشه نوین آب اوان نمایندگی رسمی شرکت موتوژن ، جمکو و پمپیران آماده پاسخ‌گویی به پرسش‌های شما درباره انتخاب تجهیزات متناسب با نیاز پروژه است. برای دریافت راهنمایی و مشاوره با کارشناسان شرکت با شماره 02833995082 تماس بگیرید.